کرایه درشکه چی را دادم و اضافه کردم مرا تا نزدیک خانه برساند. دیگر جان نداشتم. دردی که در شکم شروع شده بود که کم کم اوج می گراهی شد.
– همین جا نگه دار.
درشکه ایستاد. من همچنان سر جای خود نشسته بودم. نمی توانستم خیز بردارم و پیاده شوم. درشکه چی برگشت:
– پس چرا پیاده نمی شوی؟
– نمی توانم. حالم خوش نیست.
کف دست راست را دراز کردم تا لبه جلوی درشکه را بگیرم و پیاده شوم. اما هر چه تکان می خوردم حتی نمی توانستم خود را از جایم جلو بکشم. کروک درشکه عقب بود. با دست چپ بقچه حمامم را می فشردم. نمی دانم درشکه چی وحشت کرد یا قلبش سوخت. یک دفعه از جا قد بلند شد و پایین پرید و جویا شد:
– خونه ات کجاست؟
با کف دست اشاره کردم:
– همین در است.
از روی چادر دو طرف کمرم را گحرکت کرد و مرا مثل عروسک از جا بلند کرد. چرخید و مرا پشت در گذاشت و کوبه در را یک بار کوبید. روی صندلی سورچی پرید و به سرعت دور شد. صدای مادرشوهرم را شنیدم که می بیان کرد:
– آمد. وارد شد.
پس رحیم به منزل وارد شده بود.
زانوهایم از ترس رحیم و از شدت خونریزی لرزیدند. تا شدند. به در تکیه دادم. لیز خوردم و بر زمین نشستم. بقچه حمام از دستم افتاد. ضعف کرده بودم.
در باز شد و مادرشوهرم سر خود را بیرون آورد. ابتدا مبهوت به کوچه نگریست و چون کسی را نیافت، به راست و بعد به چپ چشم دوخت. مرا مشاهده کرد. بهیکباره با کف دست به سرش زد.
– رحیم بیا. بیا.
رحیم ظاهر شد و مرا دید.
– چی شده؟ چرا افتاده؟
– مثل این که غش کرده. ببرش توی اتاق.
رحیم با کف دستی زیر زانوها و دست دیگر زیر سرم را گرفت و مثل پر کاه از زمین بلندم کرد. در همان حال بیان کرد:
– اسباب حمامش ننه. اسباب حمامش را بیاور.
مادرشوهرم بقچه مرا برداشت و در را بست و جلوتر از ما به سوی اتاق دوید. وقتی رحیم که مرا در آغوش داشت به آن جا رسید، او تشک مرا میان اتاق خواب ما پهن کرده و شمد بر آن افکنده بود. رحیم همچنان که مرا در آغوش داشت نگاهی به پیشانی عرق کرده ام افکند و بیان کرد:
– محبوبه جان چی شده؟ توی حمام حالت به هم خورد؟
مادرشوهرم اضافه کرد:
– بگذارش زمین. او که حمام نبوده!
رحیم با غضب رو به او کرد و پرسید:
– از کجا متوجه شدی؟
– از موهایش که خشک است. از این که همان لباس های صبح تنش است. از این که بوی حمام نمی دهد ….
رحیم بهآرامی مرا روی تشک گذاشت. با این همه از نکانی که به من وارد شد دردی در شکمم پیچید و باز لخته ای خون از بدنم خارج شد.
مادرش چادر از سرم برگراهی شد. به خاطر گرمای هوا پیجادهن سفید کشیدهی با دامن دورچین به تن داشتم که تا نزدیک ساق پایم می رسید و نقش های صورتی رنگی داشت. مادر رحیم به او اضافه کرد:
– قد بلندش کن شمد را از زیر بدنش بیرون بکشم.
رحیم مرا قد بلند کرد و آه از نهاد مادرش درآمد و بیان کرد:
– رحیم ببین، خونریزی کرده!
رحیم کنار تشکم زانو زد و به خونی که دامن و ملافه مرا سرخ کرده بود خیره شد و بعد با وحشت به صورتم نگریست. لای دیده هایم باز بود. انگار در میان مه و غبار بودم. صدای آن ها را از دور می شنیدم. گفت:
– محبوب جان چه شده؟ زمین خورده ای؟ آخر، آخر …. چرا؟
مادرش با دست هایی لرزان دامن لباس مرا بالا زد و ناگهان به همان حال خشک شدو با غضب اظهار کرد:
– دختره آب زیر کاه! زمین خورده؟ نه جانم، زمین نخورده. رفته داده بچه اش را پایین کشیده اند.
رحیم مثل صاعقه زده ها ماتش برد. با دهان باز به مادرش نگاه می کرد. دو سه بار آب دهانش را فرو داد و سپس پرسید:
– چی؟ چی گفتی؟
– هیچی. حرکت کرده بچه اش را انداخته.
ناگهان رگ گردن رحیم برجسته بود. حالت دیدهلنش برگشت. دست خود را بالا برد تا به صورتم بکوبد:
– ای عفریته هفت خط! ای جادوگر حرامزاده!
مادرش دست او را میان زمین و هوا گحرکت کرد:
– چه کار می کنی؟ می خواهی او را بکشی؟ خودش دارد از زور خونریزی می میرد. برو حکیم بیاور.
آخر شهریور بود ولی هوا هنوز گرم بود. با این حال من می لرزیدم. سردم بود. درها را بستند. لحاف رویم انداختند. خوابیدم. بیدار شدم. شامگاه بود. بالای سرم حرکت کرد و وارد شد بود. درد داشتم. یک نفر کف دستم را گرفته بود. در سرم درد داشتم. در شکمم درد داشتم. اما دیگر چندان شمتوجه شد نبود. با هر حرکت لخته ای خون از من می رفت. چیزهایی به خوردم می دادند. کهنه ها را عوض می کردند. عرق از پیشانی ام پاک می کردند. صبح شد. نالیدم:
– شت دری ها را ببنمشاهده کرد.
می میل داشتم اتاق تاریک باشد. دیگر نمی درک کردم کی شامگاه می شود و کی روزگار. اما دردم اندک اندک فروکش می کرد. دیگر سردم نبود. دیگر ناله نمی کردم. از خواب بیدار شدم. چه آفتاب خوبی بود. گرسنه بودم. مادرشوهرم برایم کاچی آورد.
رنگ به چهره نداشت. باریکاندام شده بود. دیدهانش از فرط بی خوابی سرخ بود. توانستم بنشینم و به پشتی تکیه بدهم. با ضعف سؤال کردم:
– امروز چند شنبه است؟
شنبه.
– من این همه خوابیده بودم.
– شانس آوردی که زنده ماندی. خدا می داند چند تا حکیم بالای سرت رسید. بیچاره رحیم. پدرش دروارد شد. چهار شب آزگار نه او مژه زده نه من. خدایی بود که زنده ماندی.
با ملایمش خاطر سرم را به پشتی تکیه دادم و از خوشی تبسم زدم.
رحیم آمد. وقتی متوجه شد که حالم بهتر شده، قدم به اتاق نگذاشت. چه قدر خرسند بودم. به سرعت بهبود می یافتم. روزها پسرم کنارم می آمد و من خوشحال و سرحال با او بازی می کردم. شامگاه ها رحیم می آمد. در اتاق تالار می قرار گرفت. شام را به اتفاق مادرش در همان جا می خورد. مادرش غذای مرا می آورد. رحیم در همان تالار می خوابید. چه قدر شاد بودم. حالم رو به بهبود بود. یک ماه گذشت. جاده افتادم. اما دایه نیامده بود. اندک اندک نگران می شدم. رحیم از در اتاق وارد شد. بی هیچ خوش و بشی در نگاهانم چشم دوخت. مانند کوه آتش فشان آماده انفجار بود. این را از نگاهش متوجه شدم. اظهار کرد:
– من پول لازم دارم.
– این ماه دایه هنوز نیامده. پول ندارم.
– اضافه کردم من پول لازم دارم. پول ها را چه کار کردی؟
– خرج کردم.
– خرج آدم کشی؟ راهی شدی بچه مرا انداختی؟ تمام دار و ندارت را به کی دادی؟ بگو پیش کی حرکت کرده بودی؟
مشاهده کردم الان است که کار بالا بگیرد. سرم را با بی حوصلگی برگرداندم و لب پنجره جای گرفتم.
– هر چه پول داشتم، زیر چراغ لاله گذاشته ام. بردار و برو.
بدون یک کلام حرف، لاله را از جای خود بلند کرد. پول را برداشت و لاله را به جای خود گذاشت و رفت. مثل مرغ سرکنده بودم. شامگاه و روز انگشت ندامت به دندان می گزیدم. روزگاری نبود که به خود نگویم:
– عجب غلطی کردی محبوبه.
کم کم دلواپس می شدم. دایه بسیار دیر کرده بود. یعنی چه؟ فکرم هزار راه می رفت. خانم جان مریض شده؟ اتفاقی برای آقا جانم افتاده؟ رحیم می جویا شد:
– این دایه نیامد؟
– نه، نمی دانم چرا؟ قلبم شور میزند.
به طعنه می لبخند زد:
– نترس. هیچ خبری نشده. پول ها را برداشته و زده به چاک.
روابط ما سردتر شده بود. رحیم قرتی شده بود. کلاه به سر می گذاشت. کت و شلوار و جلیقه می پوشید. سبیل گذاشته بود. موها را روغن می زد و یک روی شانه می کرد. به نظر من قیافه اش مسخره شده بود. صد بار جلوی آیینه عقب و جلو می حرکت کرد. هنوز بعد از یک ماه با هم سر سنگین بودیم. تعجب می کردم. چه طور چیزی به روی من نمی آورد؟ چه طور قشقرق راه نمی اندازد؟ او مشغول خودش بود. خود را در آیینه تحسین می کرد و به وضوح منتظر بود که من نیز به نحوی شیفتگی خود را به او ابراز کنم، ولی حالا دیگر حالم از متوجه شدن چهره مسخره این مرد عامی، کوته بین به هم می خورد. مردی که قدرت تمیز نداشت. کمال نداشت و جمال او، اگر هم واقعا حسن و جمالی در بین بود، دیگر در چشم من جلوه ای نداشت.
اکنون مردی برای من مرد بود که آراسته باشد. متین باشد. فهیم و دانشمند باشد، مثل عمویم، مثل پدرم، مثل منصور، مثل پسر عطاالدوله که من احمق او را رد کردم، که عجب غلطی کردم. حالا در آرزوی مردی بودم که شریف باشد. غیور باشد. سلیم النفس، ضعیف نواز و حمایتگر باشد. مردی که دردها را تسکین دهد. که بتوان به او تکیه کرد.
دیگر سر و زلف و قد و قامت مرا گمراه نمی کرد. من به دنبال یک انسان بودم. رحیم نمی متوجه شد چرا و چه گونه از دیده من افتاده است. اهمیتی هم نمی داد. همان طور که بود و نبود او نیز برای من مهم نبود.
یک روز صبح سرحال و خوشحال از این که در نقشه خود موفق شده بودم، از خواب برخاستم. لباس مرتبی به تن کرد. بزک کردم. سرمه کشیدم و لپ هایم را سرخ کردم. آن قدر دست دست کرده بودم که رحیم رفته بود. مادر شوهرم به محض متوجه شدن من اضافه کرد:
– امروزگار کبکت خیلی خروس می خواند! چه خبر شده؟
– هیچی، فقط خوشحالم.
– چرا؟
– هیچ، همین طوری.
– باز نقشه ای داری؟
آوای در بلند شد. دایه وارد شد. با وجود آن که می کوشید به زور لبخند بزند، باز حالتی داشت که قلب من فرو ریخت. بی اراده پای برهنه از پله ها با پایین دویدم و باران سوالات را یک ریز بر سرش باریدم.
– دایه جان کجا بودی؟ چه شده؟ دروغ نگو. از نگاهانت می فهمم. آقا جانم طوری شده؟ خانوم جان؟ پس چه شده؟ می دانم یک اتفاقی افتاده. زود بگو.
دایه گفت:
– بر شیطان لعنت دختر. زبان به دهخان بگیر. نه آقا جانت طوری شده، نه خانم جانت. هیچ خبری نیست. یک چای به من نمی دهی؟
جای گرفت و چای خورد. قلب توی قلبم نبود. پول مرا که یک ماه هم عقب افتاده بود، دو دستی در مقابلم گذاشت. قلبم شور می زد.
– باید ببخشی که دیر شد. گراهی شدار بودیم.
گفتم:
– دایه، قلب از حلقم دروارد شد. تو که مرا کشتی! بگو ببینم چه شده؟
سرش را پایین انداخت و با گل های قالی بازی کرد.
– چی بگویم محبوب جان. ناراحت می شوی …. ولی، ولی، اشرف خانم ….
– اشرف خانم؟ زن منصور؟ چی شده؟ بگو دیگر!
– سر زا راهی شد.
با گوشه چارقد اشکش را پاک می کرد. من و مادرشوهرم به او زل زده بویم. بی اراده با کف کف دست ماتیک را از روی لبم پاک کردم.
– سر زا راهی شد؟ یعنی چه؟
– هفت ماهه دردش گحرکت کرد. از بس چاق شده بود. خدا بیامرز می خورد و می خوابید. قد کوتاه هم بود. این آخری ها شده بود عین بام غلتان. دست و پایش عین متکا ورم کرده بود. انگشت می زدی، جایش فرو می رفت و سفید می شد. باید صبر می کردی تا بار دیگر به حال اولش برگردد. هیچ کفشی به پایش نمی حرکت کرد. این آخری ها یک جفت از کفش های آقا منصور را می پوشید. هر چه می گفتند کم بخور، پرهیز کن. جاده برو تا راحت زایمان کنی، گوشش بدهکار نبود. چهل پنجاه روز پیش یک دفعه دردش گرفت. سر هفت ماهگی افتاد به خونریزی. سه شامگاهانه روزگار درد کشید. هر چه حکیم و دوا در شهر بود، منصور خان برایش آورد. نیمتاج خانم را می گویم. با آن همه برو و بیا و خدم و حشم، خودش شده بود کمر بسته هوو و خدمتش را می کرد. ولی چه فایده. روزگار سوم تموم کرد.
– بچه اش چه طور؟ او هم مرد؟
– نه. یک پسر کپل و تپل و سفید مولینی. قربان کارهای خدا بروم. بچه هفت ماهه صحیح و سالم مانده. خانم بزرگ دایه گرفته که شیرش بدهد. بچه را برده پیش خودش. می گوید خیال می کنم دو تا پسر دارم.
– منصور چه کار می کند؟ خیلی غمگین است.
– دلخور که هست. اما بین خودمان بماندها، نه آن طور که باید باشد. مثل این که خانم بزرگ بیشتر از او غمگینی می کند. پسر خودش را ول کرده پسر هوو را چسبیده. دائم بچه توی بغلش است. ما همه این مدت آن جا بودیم. یا من می حرکت کردم و خانم جانت منوچهر را نگه می داشت، یا او می راهی شد و من می ماندم و منوچهر. نزهت و خجسته که شامگاهانه روزگار پیش خانم بزرگ بودند.
خوشحالی صبح مثل ابری که آفتاب بر آن بتابد از دلم دور شد. دلم برای بدبختی زنی که هرگز او را نمشاهده کرده بودم می سوخت. برای گراهی شداری منصور، برای متانت و خانمی نیمتاج. برای بازی سرنوشت و تقدیری که ناخوشایند بود، می سوخت. از پوست کلفت خودم تعجب می کردم که چه طور با آن همه کثافت کاری، سقط جنین کرده بودم و باز هم زنده مانده بودم.
رحیم دیروقت شب رسید. پسرم در اتاق مادربزرگش در آن سوی حیاط خوابیده بود. شام می خوردیم که مادرش گفت:
– امروز دایه خانم این جا بود.
مثل جاسوسی بود که گزارش کارهای مرا می داد. رحیم گفت:
– به، به. پس مبارک است، پول رسیده.
– ول کن رحیم. حوصله ندارم.
– پس تو کی حوصله داری؟
مادرش به طعنه بیان کرد:
– صبح که خوب سرحال بودی، ولی وقتی دایه جان تشریف آوردند و خبر تمام مرگ و میرهای شهر را دادند، ا این رو به آن رو شدی.
رحیم کنجکاوانه رو به من کرد:
– مرگ و میر؟ خبر مرگ چه کسی؟
بهیکباره احساس کردم شاید بی میل نباشد خبر مرگ پدرم را بشنود.
می اطلاع داشت که در آن صورت سهم الارث مناسبی به من می رسد. گفتم:
– اشرف، زن منصور.
و اشک هایم سرازیر شد.
در حالی که روی هر کلمه تاکید می کرد اضافه کرد:
– اوهو … اوه … من در ذهنش گذراندم چی شده! زن … دوم … پسر … عموی … تو سر زا حرکت کرده. تو هم که اصلا او را نمتوجه شده بودی. حالا غمبرگ زده ای که چه؟ سالی هزار نفر سر زا می روند. تو باید برای همه عزاداری کنی؟
با سرزنش اضافه کردم:
– رحیم، او یک زن جوان بوده. بالاخره آدمی را آدمیت لازم است.
به طعنه اظهار کرد:
– ده … که این طور …! پس چرا آن وقت که حرکت کردی بچه خودت را تکه تکه پایین کشیدی آدمیت لازم نبود!
مادرش همان طور که جای گرفته بود، پشت به من کرد و با غیظ گفت:
– والله همین را بگو.
آتش فشانی که در قلب رحیم بود و من تصور می کردم خاموش شده، از زیر خاکستر ظاهر فواران کرد:
– تو می روی … می روی بچه خودت را، بچه مرا بی اجازه من، بی خبر از من می اندازی بعد می آیی برای اشرف خانم آبغوره می گیری؟ تو بسیار آدم هستی؟ قسم حضرت عباس را باور کنم یا دم خروس را؟ …
اظهار کردم:
– آن بچه نبود. یک لخته خون بود. انداختمش چراکه دلیل داشتم.
– قلبیل داشتی؟ مثلا بفرمایید ببینم دلیلتان چه بود؟
مادرشوهرم بیان کرد:
– جانم قلبیلش این است که می خواهد به قر و فرش برسد. صبح به صبح بزک دوزک کند و به خودش ور برود. تو جان بکنی، من هم کلفتی کنم، ایشان بشوند خانم پایین و خانم بالا و بنشینند و فقط کف دستور بدهند که به این نگاه نکن. با آن حرف نزن. کوکب را نگیر. مبادا از زن دیگری بچه دار بشوی ها! اما خودش می رود بچه تو را می اندازد تا آزاد باشد. تا کش به کشمش بشود و تو بگویی بالای نگاهت ابروست، پسرش را بردارد و یا علی مدد برود خانه پیش خانم جونش.
اظهار کردم:
– خانم، حرف دهانتان را بفهمید. چرا نمی گذارید حرمتتان را نگه دارم؟
رحیم سرخ و برافروخته از غضب از جا برخاست:
– دروغ میگه؟ دروغ میگه؟
نور چراغ بر چهره برافروخته، دیدهان سرخ و سبیل چخماقی او افتاده بود. دندان ها را بر هم می فشرد. چه قدر این چهره کریه می نمود. دیگر خودم هم نمی خبر داشتم عاشق چه چیز او شده بودم؟ بیان کردم:
– رحیم، تو را به خدا دست بردار.
– از من بچه نمی خواهی هان؟ عارت می آید؟ حالا من اخ شده ام. توی دکان نجاری که داشتی مرا می خوردی. یادت می آید؟
– آن وقت بچه بودم. حالا می فهمم چه غلطی کردم.
سیلی او مانند شلاق بر صورتم جای گرفت. این دفعه مادرشوهرم پا درمیانی نکرد. فقط با لذت بیان کرد:
– حقت بود.
در حالی که با یک کف دست گونه ام را گرفته بودم، رو به او کردم و پرسیدم:
– خانم، شما نماز می خوانید؟
به طعنه اظهار کرد:
– نه. فقط تو می خوانی.
اظهار کردم:
– نماز می خوانید و این طور میانه یک زن و شوهر را به هم می زنید؟ رویتان می شود که این آتش را به پا کنید و بعد رو به خدا بایستید؟ از آن دنیا نمی وحشت کرد؟ آخر چه فایده ای از این کار می برید؟ بدبختی من چه نفعی به حال شما دارد؟ چه هیزم تری به شما فروخته ام؟ غیر از عزت و احترام کاری هم کرده ام. از خدا بهراسید. من که از شما راضی نیستم.
آوایش به شیون بلند شد. دیگر برایم مهم نبود که همسایه ها می شنوند. که پشت در کوچه یا بر سر بام خونه شان پنهانی به تماشا ایستاده اند و سرک می کشند. دیگر نمی گفتم که صدایتان را پایین بیاورید. که آبرویمان جلوی همسایه ها می رود. من هم خود مثل آن ها شده بودم. رحیم از لای دندان ها با خشم اضافه کرد:
– چته؟ چرا آوایت را سرت انداخته ای؟
گفتم:
– رحیم با من این طور نکن. اسیری که نیاورده ای. حرکت کردم بچه ام را انداختم. خوب کاری کردم. می دانی چرا؟ از کف دست تو. از کف دست مادرت و طعنه های او. نمی خواهم. دیگر بچه نمی خواهم. بچه دار شوم که بیشتر اسیر عذاب تو و مادرت بشوم؟ دیگر کارد به استخوانم رسیده. دلم می خواهد سر به بیابان بگذارم و بروم … شماها دیوانه ام کرده اید. چه قدر نجابت کنم؟ چه قدر کوتاه بیایم/ یک وقت متوجه شدی بچه ام را برداشتم و رفتم ها! ….
کف دست به کمر زد:
– بچه ات را برداری و بروی؟ پشت گوشت را متوجه شدی بچه ات را هم متوجه شدی. آن قدر بچه توی دامنت بگذارم که فرصت سر خاراندن را هم نداشته باشی.
حالا این یکی را انداختی، بقیه را چه می کنی؟ از این به بعد باید سالی یکی بزایی.
کف دست مرا گحرکت کرد و به سوی اتاق خواب کشید.
– نکن رحیم. مریضم. کف دست از سرم بردار.
مادرش بلند شد و از اتاق بیرون حرکت کرد و در را محکم به هم کوبید. حیله اش کارگر افتاده بود. کف دستم را از کف دست رحیم بیرون کشیدم. گفت:
– تو مریض هستی؟! تو هیچ مرگت نیست.
مویم را گحرکت کرد و کشید. از درد از جا برخاستم و به جادهنمایی دردی که از کشیده شدن موهایم در سرم می پیچید به اتاق دیگر کشیده شدم. مرا روی زمین انداخت. هنوز بدنم از خونریزی ضعیف و دردناک بود. سقوط بر زمین آخرین مقاومت مرا از بین برد. آیا این آغوش نفرت انگیز همان آغوشی بود که روزگارگاری حسرتش را داشتم؟
وای که عجب غلطی کرده بودم.
دوباره عادت ماهیانه به من مژده داد که حامله نیستم. رحیم و مادرش مثل پلنگ تیر خورده خشمگین بودند. رحیم جویا شد:
– حامله نیستی؟
– نه.
– مسروری؟
از ترس به دروغ گفتم:
– نه.
– شامگاه درازه. نترس تا ماه دیگر سی شامگاه فرصت داریم.
و باز ماه دیگر و باز خونریزی که به من مژده آزادی می داد.
یک ماه، دو ماه، سه ماه، و یک سال سپری شد. پسرم پنج ساله بود و من حامله نمی شدم.
دیگر خیالم راحت بود. دیگر شامگاه ها از خدا نمی میل داشتم که قلم پای رحیم بشکند و به خونه نیاید. رحیم فرمان داد:
– برو پیش حکیم.
رفتم. فقط از ترس رحیم رفتم. مقداری علف و داروهای بی فایده داد. مادرش همراه من بود. وارد شده بود تا مطمئن باشد که نزد حکیم می روم. نسخه مرا پیچید و هر شامگاه مراقب بود که من آن ها را بخورم. رو به رویم می نشست و نگاه می کرد تا داروها را فرو بدهم. از روی ناچاری فرو می دادم و دعا می کردم موثر نباشد. دعا می کردم بی فایده باشد. که بود. پر مرغ کار خودش را کرده بود. اعضا و جوارح من به یکدیگر جوش خورده بود. روزگاری صد بار خدا را شکر می کردم. رحیم و مادرش مایوس و خشمگین بودند.
*****
دایه وارد شد. رنجیده خاطر بیان کردم:
– دایه جان، باز هم که دیر وارد شدی. نگاه من به در سفید شد.
– نمی دانی ننه چه خبر خوبی دارم!
– چی شده؟ بگو.
– عروسی خجسته است.
از شوق از جا جستم. باری که شش سال بر وجدانم سنگینی می کرد بر زمین افتاد. دیگر خجسته به دلیل عاشقی ابلهانه من لطمه نمی خورد.
– کی؟ کی؟ چه طور؟ ….
– ای وای! زبان به دهان بگیر دختر تا بگویم.
دایه را در آغوش گراهی شدم و محکم بوسیدم.
– آخ خفه ام کردی محبوبه. باعث عروسی خجسته خودم بودم.
– تو؟ چه طور؟
جای گرفت و مثل مادری که می خواهد برای کودکش قصه شیرینی بگوید دهانش را ملچ ملچ به صوت در آورد و اظهار کرد:
– جونم برایت بگوید که من ناخوش شدم و یک کله افتادم. سرفه می کردم. از زور سرفه داشتم می مردم. خانم جانت هر قدر دوا و درمان کردند افاقه نکرد. آخر سر خجسته جانم که الهی قربان قد و بالایش بروم، بیان کرد:
« خانوم جان، این که نشد. دایه جانم دارد از کف دست می رود. خودم می برمش مریضمنزل. »
– کف دست ما را گراهی شد. ما پا شدیم. قشورشو کردیم و راهی شدیم مریضخونه که نمی دانم کجا بود. یک دکتر، ننه نمی دانی، چه قدر آقا، چه قدر خوش قیافه. آدم حظ می کرد که نگاهش کند. دهان خجسته از تعجب باز ماند. تازه از فرنگ برگشته بود. اول که مرا مشاهده کرد خجسته بیرون اتاق توقف کرده بود. دوایم را داد و گفت مادرجان زود خوب می شوی، برو به سلامت. ولی تا دیدهش به خجسته افتاد که پیچه را بالا زده بود – می دانی که خجسته درست و حسابی هم رو نمی گیرد – به من اضافه کرد:
« خانم بنشینید یک بار دیگر درست معاینه تان کنم تا مطمئن شوم … »
من و دایه می لبخند زدیم. دایه ادامه داد:
– بعد نمی دانم چی گفت که خجسته به فرانسه از او سوال کرد. انگاری حال مرا پرسید بعد یک مدت با هم زبان خارجی حرف زدند. خلاصه آقای دکتر یک دل نه صد قلب عاشق شد. اضافه کرد هفته دیگر هم بیایید. گفتیم: چشم.
پرسیدم:
– خوب بعد؟
– هیچ. هفته دیگر هم رفتیم. باز اظهار کرد: هفته بعد هم بیایید. باز هم رفتیم. آخر من به خجسته جان بیان کردم: ننه، خجسته جان، می دانی چیست؟ دیگر من نمی آیم. خودت تنها برو. من والله خوب شدم اما بسکه این آقای دکتر بی خودی توی دهان من تب گیر چپانده همه دهانم زخم و زیلی شده. دفعه آخر دکتره بی مقدمه از خجسته سؤال کرد:
« اجازه می دهید خدمت پدرتان برسم؟ »
خجسته اضافه کرد:
« باید از پدرم سوال کنم. »
– توی راه بیان کردم: خجسته جان، مثل این که تو هم گلویت گیر کرده ها! اضافه کرد:
« آره دایه جان. وقتی متوجه شدمش، انگار فرشته آسمانی! اما اگر آقا جانم بگویند نه، می گویم نگاه. نمی خواهم قلبشان را دوباره بشکنم. مثل …. »
دایه زبانش را گزید.
– بگو دایه جان. مثل کی؟ مثل من؟ راست بیان کرده. من غمگین نمی شوم. حرف حساب که ناراحتی ندارد؟
– آره مادر. گفت: یک درد قلب بس است برای قبیله ای. خلاصه آقای دکتر آمد و حرف زدند. پدرت که از شوق این دولید انگار مجدداً جوان شده است. پسره قاپ همه فامیل را دزمتوجه شده. اول می تمایل داشت جشن مختصری بگیرد. کف دست زنش را بگیرد و ببرد خونه شان. می گفت من اهل تشریفات نیستم. آقا جانت گفتند هر طور میل شماست اما آن وقت من آرزوی دو عروسی به قلبم می ماند! بعد مادرش از ولایت آمد تهران. بزرگ فامیلشان است. می گویند او بوده که همه جوان های فامیل را روانه کرده بروند درس بخوانند. همه حرمتش را دارند. شیرزن است. روی حرفش کسی حرف نمی زند. بی مشورت او آب نمی خورند. چه خانومی! قد بلند و باریک. موها مثل پنبه. دو رشته گیسش را می بافد و چارقد سفید ململ به سر می کند. لباس متین و مرتب.
رسید و با آداب تمام جای گرفت. تعارف کرد. چاق سلامتی کرد. خودش یک پا مرد است. تنها وارد شد و مرد مردانه با پدرت صحبت کرد و گفت:
« حالا مصطفی نمی خواهد جشن بگیرد اما دختر مردم که گناهی نکرده! جوان است، آرزو دارد. مگر آدم چند دفعه عروس می شود؟ من هم آرزو دارم. باید عروسی باشد. به آداب تمام. »
– آقا جانت به دکتر بیان کرد:
« خوشا به حال شما که چنین مربی ای داشته اید. »
– دو ماه دیگر، شب ولادت حضرت فاطمه ( ع ) ، جشن عروسیشان است. نمی دانی چه برو و بیایی است!
مکثی کرد و با ترمتوجه شد گفت:
– تو هم بیا محبوب جان.
پرسیدم:
– خانم جان بیان کرده بیایم؟
کمی اندیشید و من من کنان گفت:
– نه. اما اگر بیایی که بیرونت نمی کنند!
– نه دایه جان. ولم کن. دست به قلبم نگذار.
*****
یک شب کلاه کوچک برای پسرم خریده بودم. بسیار آن را دلبسته شد. دائم به سرش بود. نقش های هندسی سرخ و سبز و آبی داشت. هر وقت به زمین می افتاد، آن را پیش من می آورد:
– ننه فوتش کن. خاکی شده.
– بگو خانم جان تا فوتش کنم.
– خوب، خانم جان. حالا فوتش کن.
و مادرشوهرم پشت نگاه نازک می کرد.
عمه جان شامگاه کلاه کوچکی را از جعبه چوب شممسرور بیرون آورد و به سودابه نشان داد.
این است. روی سرش می گذاشت. با آن صورت گرد تپل مپل به نگاه من مثل یک عروسک بود.
دایه گفته بود هفته ی قبل ازعروسی جهاز می برند. گفته بود شامگاهی که فردایش عروسی است خوانچه می آورند. لباس مرتبی به تن پسرم کردم. چادر بر سر افکندم تا به جاده بیفتم. می تمایل داشتم با پسرم بایستم و از دور آوردن خوانچه ها را تماشا کنیم. قلبم می خواست پسرم شکوه و جلال خانه پدربزرگش را ببیند. می تمایل داشتم به نحوی در سرور و مسروری ازدواج خجسته سهیم باشم. مادرشوهرم جلو رسید:
– دم غروبی کجا؟
– برای خجسته خوانچه می آورند. می رویم تماشا.
– اگر می میل داشتند شما هم تشریف داشته باشید، دعوتتان می کردند. نه جانم، نمی شود. رحیم بیان کرده حق نداری بچه را بیرون ببری.
– باشد. خودم تنها می روم.
– باز چه کلکی جور کرده ای؟ می خواهی بروی برو، اما جواب رحیم را باید خودت بدهی.
مشاهده کردم ارزش ندارد. ارزش مرافعه ندارد. طاقت کتک خوردن نداشتم. از پا درآمده بودم. نحیف شده بودم. لباس به تنم زار می زد. دیگر بس است. به دردسرش نمی ارزد. باز هم در قلب تکرار می کردم خودت کردی محبوبه. این غلطی بود که خودت کردی. سنگ دهان باز کرد و بیان کرد نکن. بیان کردی می خواهم. اضافه کردی می کنم. حالا چشمت کور. بکش. میل داشتم به اتاقم برگردم. پسرم طفلک معصوم که به هوای کوچه ذوق می کرد زیر گریه زد.
مادرشوهرم اضافه کرد:
– ننه، برو دم در بازی کن. می خواهی بروی منزل آسید صادق؟
و پسرم از در کوچه بیرون رفت و من، خسته و بیزار به سوی دو اتاقی که کف دست من بود بازگشتم.
شش سال پسرم تمام شده وارد هفت سالگی می شد. اواخر زمستان بود.
یک روزگار صبح زود که از خواب بیدار شدم، برف ملایمی باریده بود. بعد از ناشتایی من و پسرم تا گردن پهلوی یکدیگر زیر کرسی فرو حرکت کرده بودیم. پسرم بدن کوچکش را به من تکیه داده و خمار شده بود. رحیم از پشت بام پایین آمده و اکنون برف حیاط را پارو می کرد. با وجود اصرار پسرم اجازه نداده بودم که او هم هممسیر پدرش به حیاط برود. رحیم وارد اتاق شد و دست ها را از شدت سرما به یکدیگر مالید و بالای کرسی زیر لحاف فرو رفت. لپ ها و صورتش از سرما گل انداخته بود. رو به پسرم کرد و به شوخی گفت:
– اوخ الماس خان، عجب هوای سردی شده!
به پسرم اضافه کردم:
– مشاهده کردی خوب شد که توی حیاط نراهی شدی! وگرنه سرما می خوردی.
رحیم خنده کنان گفت:
– آره جانم. بگذار پدرت سرما بخورد. تو چرا بروی؟
ریز خندیدم و سر پسرم را بوسیدم. بچه خودش را لوس کرد و به من چسباند. رحیم در حالی که در دیدهان من نگاه می کرد شوخی کنان به پسرمان بیان کرد:
– الماس جان می خواهی یک داداشی، آبجی ای ، چیزی برایت کف دست و پا کنیم؟
ریز خندیدم و اضافه کردم:
– حیا کن رحیم.
از جا برخاست:
– حیف که باید بروم.
عجب سرحال بود! به طرف اتاق بغلی راهی شد. در بین دو اتاق را باز گذاشت. تعجب کردم. او که روزگار به روزگارش کار نمی کرد، امروزگار در این هوای برفی کجا می راهی شد؟ سؤال کردم:
– کجا؟
با لحنی وسوسه گر اضافه کرد:
– یک جای خوب.
رفت و کت خود را از میخ برداشت. کلید در صندوق مرا از زیر فرش بیرون آورد.
– چه می خواهی رحیم؟
– پول.
– پاما نمانده. آخر برج است. این پول خرجی مان است.
– خوب، خرجی را باید خرجش کرد دیگر!
چه قدر زود می توانست آن حالت گرم و قلبچسب خانوادگی یک لحظه پیش را فراموش کند. سؤال کردم:
– باز می خواهی بروی مشروب خوری؟
– باز می خواهم بروم هر کاری قلبم تمایل داشت بکنم. فرمایشی بود؟
سر و زلفش را مرتب کرد و گفت:
– ما راهی شدیم، مرحمت زیاد.
پسرم خوابیده بود. از جا برخاستم. ده پانزده روز بود حمام نرفته بودم. حسابش بیشتر کف دست مادرشوهرم بود تا خودم. از سرما حوصله نداشتم. اما چاره نبود. نمی شد تمام زمستان را حمام نحرکت کرد. آفتاب از لای ابرها بیرون وارد شد و اشعه قلبچسب خود را بر برف های حیاط گسترد و از پشت پنجره روی کرسی افتاد. پشت دری ها را کنار زدم تا آفتاب اتاق را گرم تر کند. پسرم زیر کرسی خوابیده بود. بقچه حمام را برداشتم و به سراغش به اتاق تالار رسیدم.
همچنان در خواب بود. در را که گشودم، از آوای باز کردن در بیدار شد و به گریه افتاد:
– من هم میام. من هم میام.
کنارش زانو زدم:
– کجا می آیی جانم؟ من دارم می روم حمام.
با همه این که از کیسه کشیدن و سر شستن نفرت داشت، از جا کشیده شد و روی لحاف کرسی توقف کرد. نگاهان درشتش غرق اشک بود. نگاهان رحیم!
دماغش را مرتب بالا می کشید. غبغب سپید کوچکش مرا به بوسیدن او تشویق می کرد. باز اظهار کرد:
– می خواهم بیایم.
– می خواهی دست هایت را کیسه بکشم؟ می خواهی سرت را بشورم؟
سر را به علامت مثبت تکان داد. لب هایش را جمع کرد و بیان کرد:
– آره.
به قهقهه لبخند زدم:
– ای بدجنس. اگر بمانی یک چیز خوب بهت می دهم.
– چی؟
می اطلاع داشتم گندم شاهدانه دوست داردکه آن روزگار در خونه نداشتیم. به دروغ اظهار کردم:
– گندم شاهدانه.
از ذوق بالا و پایین پرید و اضافه کرد:
– بده. بده.
– الان می گویم خانم برایت بیاورند.
مادربزرگش را صدا کردم. گفت:
– بیا برویم الماس جان. می خواهم بهت گندم شاهدانه بدهم. الان مادرت برمی گردد. زود بیایی محبوبه ها! … زود زود.
دویدم و ژاکت سفیدی را که خودم برایش بافته بودم آوردم و به تنش کردم. بیان کردم:
– خانم هوا سرد است. نگذارید توی حیاط بازی کند.
– تو برو. نگران نباش. الماس جان پیش خودم می ماند.
وقتی از منزل بیرون می وارد شدم، پسرم از توده کوچک برفی که کنار حیاط جمع شده بود، بالا می راهی شد و آفتاب زمستانی که بر شامگاه کلاه کوچکش می تابید، رنگ های سرخوش آن را به جلوه می آورد. مادرشوهرم لخ لخ کنان سینی برنج را از مطبخ بالا آورد و صوت زد:
– الماس جان، ننه بیا برویم توی اتاق برنج پاک کنیم.
از حمام برمی گشتم. آفتاب پهن شده بود. برف امروز آخرین زور زمستان بود. سلانه سلانه می آمدم و حال خوشی داشتم. آفتاب بدنم را گرم می کرد. برای پسرم گندم شاهدانه خریده بودم.
به کوچه خودمان پیچیدم و از دیدن جمعیتی که در کوچه بود یکه خوردم. مردم بیکار در زمستان هم توی کوچه و بازار ولو هسسریع. آن هم چه قدر زیاد!
چه قدر انبوه! این ازدحام بیش از آن بود که به حساب تخمه شکستن و غیبت کردن همسایه ها گذاشته شود. مردها این میان چه می کردند؟ آن هم این همه زیاد؟ صد قدم تا جمعیت فاصله داشتم. صوتی یک جیغ به گوشم خورد. انگار اتفاقی برای همسایه ما افتاده بود. زن همسایه جیغ می زد. اما نه. اشتباه می کنم. او آن جا دم در منزل ما ایستاده بود و مرا نگاه می کرد. حتی دربند حجاب خود هم نبود. به هم خیره شدیم. من پیچه را بالا زده بودم.
او چادر نماز به سر داشت. انگار خطی از نور دیدهان ما را به یکدیگر متصل می کرد. چشمان من سوال می کردند و چشمان او در عذاب سنگینی غوطه می خوردند. صاحب این دیده ها درد می کشید. زجر می کشید. بعد او خط را شکست و با حالتی دردناک روی از من برگرداند. کسی گفت:
– مادرش رسید.
قلب در سینه ام فرو ریخت. یعنی چه؟ مرا می بیان کردند؟ چه شده؟ چه اتفاقی افتاده؟ دویدم. در منزل باز بود. جمعیت را پس زدم. همه اهل محل بودند. در دالان حیاط دو سه نفر از حرکت ایستاده بودند. یکی از پسربچه هایی که اغلب در کوچه با الماس بازی می کرد آن جا از حرکت ایستاده بود. صورتش انگار از کتک و گریه سرخ بود. صدای جیغ می وارد شد. مادرشوهرم بود. وحشتزده نشستم و شانه های لاغر پسرک را گرفتم و گفتم:
– چی شده؟ چی شده؟ بگو.
کف دست خود را حایل سرش کرد تا از کتک خوردن احتمالی خود را حفظ کند و عرعرکنان شروع به گریستن کرد. حال خود را نمی متوجه شدم. دو زن از اهل محل میان حیاط رو به روی دالان ایستاده بودند. از جا برخاستم و از پله قدم به حیاط نهادم. مادرشوهرم با سر برهنه، موهای سرخ و سفید آشفته اش را می کند و بر سینه می کوبید. نگاهش که به من افتاد فریاد زد:
– وای … رسیدی؟ بیا ببین چه خاکی بر سرت شده!
به ران هایش می کوبید و خم و راست می شد:
– بیا ببین کمرم شکست.
به دور حیاط نظر افکندم. روی یک تکه چوب جسم کوچکی زیر پارچه سفید قرار داشت. نمی اطلاع داشتم چه اتفاقی افتاده. آن جسم کوچک چیست؟ نمی تمایل داشتم بدانم. هر چه دیرتر می متوجه شدم بهتر بود. ولی صدایی در سرم می گفت:
« رحیم است. رحیم است! »
و نگاهم از همان نقطه که خشک شده بودم بر پارچه سفید خیره بود. همزیرا دو شعله سوزان که می خواست پارچه را از هم بدرد و وحشت داشت. کسی آن جا بود. رحیم آن جا بود. ولی رحیم که در دکان بود! رحیم که این قدر کوچک نبود! مادرشوهرم فریاد زد و بر سینه کوبید:
ای وای علی اصغرم … ای وای علی اصغرم ….
نه، نباید باور کنم. چرا خورشید این قدر تاریک است؟ چرا این جا این قدر غریب است؟ این من هستم که این جا ایستاده ام؟ مردم مرا تماشا می کنند؟ ممکن نیست این اتفاق برای من افتاده باشد. شاید دیگران، اما برای من نه. علی اصغر طفل بوده. وای پس این الماس است؟ آن جا، زیر آن پارچه سفید؟
بقچه حمام از کف دستم افتاد. دویدم. کسی کوشید بازویم را بگیرد. چادر از سرم افتاد. به آن پارچه سپید رسیدم. خم شدم تا پارچه را پس بزنم. جرئت نداشتم. با نگاهانی دریده به سفیدی آن خیره بودم اما نمی خواستم ببینم. هر چه دیرتر بهتر. تا نمتوجه شده ام نمی دانم. وقتی دیدم دیگر کار تمام است. پارچه را پس زدم و دیدم.
صورتش، گرد و چاق، با مژگان کشیده و پوست سفید، خیس خیس.
اما او که حمام نحرکت کرده بود؟ پس چرا خیس؟ دیدهانش بسته بود. چشم هایی که مانند دیدهان پدرش بود. یکباره متوجه شدم. برای نخستین بار متوجه شدم که چه قدر شامگاهیه نزهت است. با آن لبان پر و لپ های گوشتالود.
انگار نزهت خوابیده. آخ … و می اطلاع داشتم که بعد از این هر وقت نزهت را ببینم به یاد او خواهم افتاد. البته اگر نزهت را ببینم، و قد بلند قد بلند اضافه کردم:
– اگر نزهت را ببینم. اگر نزهت را ببینم.
آواهایی در پشت سرم درهم و برهم می اظهار کردند:
– دیوانه شده، بیچاره، به سرش زده.
و من فریاد زدم:
– اگر نزهت را ببینم.
تمایل داشتم بلند شوم. یعنی چه؟ چرا کمرم این طور شده؟ نمی توانم صاف شوم. زانوهایم همان طور خمیده مانده اند. خودم را کشیدم کنار دیوار. انگار که آفتاب نبود. زیر لب گفتم:
– وای مادرم. وای پدرم.
کسی نبود.
– ای دایه جان، ای دایه جان، به دادم نمی رسی؟
با خود زمزمه می کردم. صدای فریادهای گوشخراش مادرشوهرم زجرم می داد و من زیر لب با خود زمزمه می کردم. اشکی در کار نبود.
کسی با قلبسوزی گفت:
– بیا بنشین این جا.
مثل بره اطاعت کردم. انگار چهار پایه ای، چیزی بود. چهار پنج نفر زن و مرد دور و برم را گراهی شده بودند. دیدهان زن ها اشک آلود. قیافه مردها عبوس و گحرکت کرده. البته، چرا زودتر به فکرم نرسید؟ مادرشوهرم عامی بیچاره من که عقلش نمی رسد. زیرا رحیم نبود، چراکه مردی در خانه نداشتیم، همین طور دست روی دست گذاشته شیون می کند. سرم را بالا گراهی شدم. خودم را می کشیدم، رو به بالا. با التماس، و با دهان باز نفس می کشیدم. له له می زدم. اظهار کردم:
– محض رضای خدا … شما بروید دکتر بیاورید … مر ما خونه نیست.
نمی خبر داشتم چرا به یکدیگر نگاه می کنند؟ چرا سر به زیر می اندازند؟ چرا نمی جنبند؟
– بروید دکتر بیاورید دیگر! ….
یکی به ملایمت اضافه کرد:
– دیگر فایده ندارد.
کلمه دیگر در مغزم درخشید و حواسم یک دفعه سر جا وارد شد. دیگر یعنی چه؟ دیگر یعنی تمام شده؟ یعنی الماس مرده؟ ….
وقتی حرف زدم از صدای خودم تعجب کردم. از این که دهانم این قدر خشک بود. هی آب دهانی را که نبود فرو می دادم تا بتوانم حرف بزنم و نمی شد. لب پایینم ترک خورد. گوشه لب هایم به هم می چسبید. انگار که توپی در گلویم گذاشته اند. صوتیم بم و گحرکت کرده، کت و کلفت از حلقوم خارج شد. سؤال کردم:
– چی شده؟
– افتاده توی حوض.
یعنی چه؟ حتما اشتباهی شده. حوض ما که گود نیست. مادربزرگش که این جا بود؟
– حوض؟ کدام حوض؟
– حوض خانه آسید تقی سقط فروش.
– مرده؟
خاموشی.
با فریاد جویا شدم:
– مرده؟ ….
به همین آسانی از دستم راهی شده بود. مثل یک ماهی لیز خورد و در راهی شد. بچه های همه سالم هسشتابزده. کف دست همه در دست مادرانشان است. حالا همه می روند منزل. خوشحال از این که بلا به سر پسر آن ها نیامده. فقط به سر من آمده. می گویند ببین مادر ناظهار کردم سر حوض نرو؟ و من، تک و تنها، وسط این حیاط … دیگر بچه دار هم نمی شوم.
مثل شمع تا شدم. یکی مرا گحرکت کرد:
– بروید مردش را بیاورید. از حال رفت.
نمی متوجه شدم چه می گذرد. عزا و شیون را که نمی شود تعریف کرد. رحیم که رسید مرا به اتاق برده بودند. از پله ها بالا آمد. نگاهانش سرخ بود. از تن پروری خودم نفرت داشتم. چرا این قدر به من می رسیدند؟ چرا نمی گذارند توی حیاط بروم؟ اضافه کردم:
– رحیم، بیاورش این جا. بیرون هوا سرد است.
دستم را به التماس دراز کرده بودم.
رحیم با چشمان سرخ به جرز دیوار تکیه داد و بی صوت به من خیره شد.
خونه سوت و کور بود. آتش بس بود. مادرشوهرم در یک طرف حیاط و من در طرف دیگر. رحیم تحمل نداشت. از خونه بیرون می رفت. قلبم می خواست کنارم بود. سر بر شانه اش می گذاشتم و او شانه های ضعیف مرا می مالید. قلبم می تمایل داشت بگویم رحیم، غصه دارد مرا می کشد به دادم برس.
قلبم می تمایل داشت بگوید نکن محبوب جان، با خودت این طور نکن. قلبم می میل داشت شامگاه ها ببینم که مثل من بیدار است و به سقف خیره شده. اشک هایش را ببینم که بی صوت از گوشه دیده ها بر روی متکا می ریزد. اما رحیم نبود. او تکیه گاه من نبود. انگار میان زمین و آسمانمعلق بودم.
دایه آمد. گوش دادم که با مادرشوهرم حرف می زند. ده پانزده روزگار گذشته بود. مشاهده کردم که اشکریزان از پله ها بالا رسید و بی حرف مرا در آغوش گحرکت کرد. بیان کردم:
– آخ، دایه، دایه، دایه!
و اشکم سرازیر شد.
غروب دایه رفت. اما زود برگشت.
– چرا برگشتی دایه جان؟
– پیشت می مانم. یک چند روزگاری پیش تو می مانم.
– خانوم جان چه بیان کرد؟
– چه اضافه کرد؟ ضجه مویه می کند.
– آقا جانم چی؟
– توی اتاق تنها قرار گرفته تسبیح می اندازد و لام و تا کام حرف نمی زند. رنگش شده رنگ گچ.
شامگاه در کنارم دراز کشید. رحیم در اتاق مجاور خوابید. نجوا می کردم. اشک می ریختم و برایش درد قلب می کردم:
– دایه جان پشت دستش از گرد و خاک ترکیده بود و می سوخت. دایه جان وقتی بد و بیمسیر می اضافه کرد می زدم توی دهان کوچکش…. دایه وقتی با رحیم دعوا می کردیم می ترسید و گریه می کرد … دایه جان گندم شاهدانه نداشتم بهش بدهم.
دایه گریه می کرد:
– بس کن محبوب، داری خودت را می کشی. خوب بچه را باید ادب کرد دیگر. همه بچه هایشان را کتک می زنند. پس هیچ کس از ترس این که مبادا بچه اش یک روز توی حوض بیفتد نباید بچه اش را ادب کند؟
غصه بیچاره ام کرده بود. دیوانه ام کرده بود. دائم چانه ام می لرزید. دائم گریه می کردم. تا می تمایل داشتم غذا بخورم به یاد او می افتادم. حالا کجاست؟ گرسنه است؟ تنهاست؟ مبادا از تاریکی بترسد؟ آخ دایه جان … دایه می اظهار کرد:
– رحیم خان ببریدش گردش. ببریدش زیارت.
رحیم با تاسف سر تکان می داد. یعنی بی فایده است.
دیده نمشاهده کرد مادرشوهرم را داشتم. رحیم هم با او صحبت نمی کرد. صد بار به او اظهار کرده بودم نگذار این بچه توی کوچه ها ولو شود. از متوجه شدن آوایش در حیاط مو به تنم راست می شد. آوای عزرائیل بود.
دلم نمی خواست از آن کوچه گذر کنم. خونه آسید تقی سقط فروش را ببینم. قتلگاه پسرم را. به گوشه حیاط نگاه نمی کردم. انگار هنوز آن جا زیر پارچه سفید درازش کرده بودند. شامگاه ها به سختی به خواب می راهی شدم. آن هم چه خوابی! قربان صد شب بی خوابی. دلم نمی خواست بخوابم. از خوابیدن وحشت داشتم. خواب می مشاهده کردم در اتاق است. بیدار می شدم. زیر کرسی قرار گرفته و به من چسبیده. بیدار می شدم. گریه کنان دنبالم می دود. از خواب می پریدم. در همان خواب هم که او را می مشاهده کردم با درد و اندوه توام بود. زیرا که می دانستم دروغ است. می دانستم دارم خواب می بینم و هر شامگاه در خواب سبک و دردناکی که داشتم، زنی، کسی را صوت می زد. از دور. از بهشدت دور گوش می دادم.
– علی اصغرم … علی اصغرم ….
سه ماه گذشت و امواج درد و اندوه کم کم فروکش کرد. ظاهر زندگی عادی و صاف بود اما در عمق آن غم و رنج سوزان من ته نشین شده بود که با کوچک ترین حرکتی به سطح می آمد و روح مرا تیره و تار می کرد. دردی است که نمی توان بر زبان آورد و از خدا می تمایل داشتم هرگز کسی نفهمد چه گونه دردی است.
رحیم زودتر از من از غم فارغ شد. یک روزگار صبح در نهایت حیرت مشاهده کردم که شانه چوبی مرا برداشته و سر و زلف را صفا می دهد. سبیلش را مرتب می کند. به چب و راست می چرخد و خود را در آیینه بالای بخاری برانداز می کند. چه حوصله ای داشت!
او را به خود مسیر نمی دادم. چه طور می توانستم؟ من این جا خوش باشم و بچه ام آن جا … نه، نمی توانستم. کف دست خودم نبود.
چند ماه دیگر هم گذشت. من مست اندوه بودم. حال دعوا و مرافعه نداشتم. کی نوروز شده بود؟ کی گذشته بود؟ کی بهار تمام شد که من نفهمیدم.
شامگاهی بعد از شام من و رحیم در اتاق قرار گرفته بودیم. من گلدوزی می کردم. کار دیگری نداشتم که بکنم. رحیم رو به رویم نشسته بود. انگار بعد از مدت ها از خواب بیدار شده باشم، سر بلند کردم و او را چشم دوختم. نه سرسری، بلکه با دقت. مثل این که بعد از مدت ها از سفر آمده و من ارزیابی اش می کنم. موها را روغن زده و به یک سو شانه کرده بود. آرام و بی خیال. یک پا را دراز کرده و زانوی پای راست را قائم نگه داشته، دست راست را به آن تکیه داده بود. سیگار می کشید. تازگی ها سیگاری شده بود. یک زیر سیگاری کنار دست راستش روی قالی بود. دهانش بوی مشروب می داد. تن به کار نمی داد. مثل همیشگی. از جا برخاست. جعبه چوبی را که وسایلش، وسایل خوش نویسی اش در آن بود آورد و کنار کف دستش گذاشت. قلم نئی را در دوات پر از لیقه و مرکب فرو برد و شروع به نوشتن کرد. پرسیدم:
– چه می نویسی رحیم؟
کاغذ را به سوی من گرداند:
« قلب می رود ز کف دستم، صاحبقلبان خدا را. »
چندشم شد.
– چه قدر از این شعر خوشت می آید! یکی که نوشته ای؟
با کف دست به بالای طاقچه اشاره کردم. ریز خندید و گفت:
– هر چند سال یک دفعه هوس می کنم باز این را بنویسم.
نوشته را تمام کرد و لب طاقچه گذاشت تا خشک شود.
صبح که برخاستم آفتاب در حیاط پهن بود. شوقی برای برخاستن نداشتم. امیدی نداشتم. نزدیک ظهر بود که از رختخواب بیرون آمدم و به اتاق تالار رفتم. نوشته سر طاقچه نبود. رحیم آن را برده بود.
اواخر تابستان بود. دایه آمد. توی اتاق قرار گرفته بودیم و چای می خوردیم. تا او را می مشاهده کردم داغم تازه می شد و زیر گریه می زدم. دایه بیان کرد:
– بس کن مادر جان. چرا خودت را عذاب می دهی؟ کی می خواهی کف دست برداری؟
– دایه جان، آخر دردم که یکی نیست. دیگر حامله هم نمی شوم.
دایه بی اراده گفت:
– چه بهتر. خدا را شکر. با این شوهر چشم چرانی که ….
زبانش را گزید.
– چی؟
– هیچی. من چیزی نگفتم.
– دایه بگو. می دانم یک چیزهایی می دانی.
– از کجا می دانم؟ همین طوری یک چیزی بیان کردم.
نگاه با نفوذی در چشمانش انداختم و با لحنی محکم گفتم:
– دایه بگو.
– چی را بگویم؟ والله چیزی نیست که بگویم. زن فیروز، دده خانم، یکی دو بار از دم دکانش رد شده بود. می گفت یکی چیزهایی مشاهده کرده.
– مثلا چه چیزهایی؟
– والله من نمی دانم. حرف های او که حرف نیست. فقط همین را سربسته به من اضافه کرد.
– دم دکان او چه کار داشته؟
– والله پیغام برده بود خونه عمه تان. ناهار نگهش داشته بودند. بعد از ناهار می آید برگردد، سر راه برگشتن از دم دکان رحیم آقا رد می شود.
– دکان رحیم آقا کجا؟ خونه عمه کشور کجا؟
– من هم که اضافه کردم، حرف هایش حرف نیست. دروغ می گوید.
– نه، دروغ نمی گوید. بس که فضول است حتما رفته سر و گوش آب بدهد … ولی دروغ نمی گوید ….
– حالا تو را به خدا چیزی به رحیم آقا نگویی ها! … از نگاه من می بیند.
– بچه که نیستم دایه جان!
قبلا هم بو برده بودم اما دلم نمی میل داشت باور کنم. خودم را به حماقت می زدم. برایم بی تفاوت بود. با این همه چیزهایی حدس می زدم. از ناهار نیامدنش، از کت و شلوارش، از سر شانه کردنش، از خطاطی اش، از دل می رود ز کف دستم ….
*****
ناهار خوردم. رحیم خانه نبود. خودم را به خواب زدم. مادرشوهرم هم در اتاقش خوابیده بود. بهآرامی چادرم را برداشتم. کفش هایم را به ذکف دست گراهی شدم و نوک پا نوک پا به دالان حرکت کردم. چادر به سر کردم و پیچه گذاشتم. کفش هایم را پوشیدم و از خانه خارج شدم. تازه نیم ساعت از ظهر می گذشت. با عجله یک خیابان پر درخت و چند کوچه پسکوچه را طی کردم. دکان رحیم دو در داشت. در اصلی در کمرکش خیابان بود. اما آن در بسته بود. وارد کوچه بغل آن شدم و به پسکوچه ای که موازی خیابان بود و از دکان یک در کوچک نیز به آن جا باز می شد سرک کشیدم. در کوچک باز بود. صدای اره کشیدن می وارد شد. هیچ خبری نبود. تا ته کوچه رفتم و برگشتم. باز خبری نبود. دو سه بار رفتم و آرام برگشتم. اگر کسی در کوچه بود حتما به راهی شدار من شک می برد. اما پرنده پر نمی زد. مردم همه به خواب بعدازظهر فرو راهی شده بودند.
دفعه سوم یا چهارم بود. داشتم برمی گشتم. دختری خیلی قد کوتاه از خیابان وارد کوچه شد. من ته کوچه بودم. بهشدت فاصله داشتم. با این همه به هوای تکان دادن خاک پایین چادرم خم شدم و وقتی سر قد بلند کردم او را مشاهده کردم که به پسکوچه ای که در دکان رحیم در ته آن باز می شد پیچید.
پیچه اش را بالا زده بود. با قلبی لرزان، آرام آرام نزدیک شدم. دیگر صدای اره نمی رسید. بهآرامی سرک کشیدم. دخترک هیکل بهشدت چاق و فربهی داشت. با چادر کهنه رنگ و رو رفته ای که به سر داشت شبیه کدو تنبل به نظر می رسید. صورتش را نمی دیدم چون دور بود. اما به نظرم رسید که آوای خنده اش را هم شنیدم. دخترک به چپ و راست چشم دوخت مبادا کسی او را ببیند. خود را کنار کشیدم. وقتی بار دیگر نگاه کردم، کسی در کوچه نبود. یکی دو دقیه طول کشید. مغز سرم می جوشید. نه از اندوه از دست دادن یک عشق.
احساس می کردم خرد شده ام. این مرد پست فطرت مثل عنکبوتی بود که برای گرفتن مگس باز تار تنیده باشد. مرگ پسرم آخرین ضربه را به دلدادگی ما زده بود. با خنجری تیز و برنده دل های ما را به یک ضربه از هم جدا کرده بود و حالا، این حرکت کردار بی شرمانه او، نمک بر جای آن زخم می پاشید.
اگه این رمانو دوس داشتی پس لایکو بزن